De verversingssnelheid van een scherm bepaalt hoe vaak het beeld per seconde wordt vernieuwd. Deze snelheid wordt uitgedrukt in Hertz (Hz). Een monitor van 60 Hz ververst het beeld dus 60 keer per seconde. Hoe hoger de verversingssnelheid, hoe vloeiender het beeld – vooral bij snelle bewegingen.
Het is belangrijk om de verversingssnelheid niet te verwarren met de framerate. De framerate is het aantal nieuwe beelden dat je computer per seconde genereert. De verversingssnelheid van je scherm bepaalt hoe vaak het beeld kan worden vernieuwd, terwijl de framerate het aantal nieuwe beelden is dat je computer per seconde aanlevert. Als je framerate hoger is dan je verversingssnelheid, kan je scherm niet alle nieuwe beelden weergeven, wat tot problemen kan leiden.
Laten we het uitleggen met een voorbeeld: stel je kijkt naar je bureaublad en er verandert niets. Dan is de framerate 0, maar de verversingssnelheid van je scherm is nog steeds bijvoorbeeld 60 Hz. Het beeldscherm wordt dus continu vernieuwd, zelfs als er geen nieuwe informatie is om te tonen.
In de praktijk is een hogere verversingssnelheid vaak aangenamer om naar te kijken. Echter, er zijn ook nadelen. Zo verbruikt je laptop of monitor meer stroom en vereist een zeer hoge verversingssnelheid vaak ook een duurder beeldscherm. Laten we eens kijken hoe je de verversingssnelheid aanpast en wat je kunt doen als je problemen ondervindt.
Hoe wijzig je de verversingssnelheid in Windows?
In Windows 11 volg je deze stappen:
- Druk op Windows + I om Instellingen te openen.
- Ga naar Systeem > Beeldscherm.
- Klik op Geavanceerde beeldscherminstellingen.
- Selecteer het juiste scherm (als je meerdere schermen hebt).
- Kies bij Vernieuwingsfrequentie de gewenste waarde.
- Klik op Toepassen.
Wat als je de verversingssnelheid niet kunt aanpassen?
Het kan zijn dat je de optie voor een hogere verversingssnelheid niet ziet, en dit is niet altijd een probleem. Niet iedereen heeft een verversingssnelheid van 120 Hz of zelfs 240 Hz nodig. Als je geen gamer bent en je scherm flikkert niet, dan heb je deze hoge snelheid waarschijnlijk niet nodig.
Maar wat als je de verversingssnelheid tóch hoger wilt zetten, maar Windows toont de optie gewoon niet? In dat geval kijk je naar twee zaken:
- De specificaties van je beeldscherm: Wat is de maximale refresh rate van je monitor? Je kunt het nooit hoger zetten dan wat het beeldscherm zelf aankan.
- Je grafische kaart: Wat kan je grafische kaart aan en zijn de drivers correct geïnstalleerd? Zorg ervoor dat je altijd de nieuwste drivers voor je GPU hebt.
De impact van een ongelijke framerate en verversingssnelheid: Screen Tearing
Wanneer je framerate hoger is dan de verversingssnelheid van je scherm, kan dit leiden tot screen tearing. Dit is een veelvoorkomend probleem onder gamers die hebben geïnvesteerd in een krachtige grafische kaart en een hoge framerate, maar wiens monitor een te lage verversingssnelheid heeft om dit bij te benen.
Wat er gebeurt, is dat tegen de tijd dat het scherm een deel van het beeld heeft vernieuwd, de grafische kaart al een nieuw frame heeft aangeleverd. Hierdoor zie je als het ware stukken van twee verschillende frames tegelijk op het beeldscherm, met een duidelijke ‘scheurlijn’ ertussen.
Gelukkig zijn er oplossingen om screen tearing tegen te gaan:
- VSync (Vertical Synchronization): Synchroniseert de framerate van je grafische kaart met de verversingssnelheid van je scherm. Dit voorkomt tearing, maar kan wel leiden tot input lag of stotteren als je framerate onder de verversingssnelheid duikt.
- Adaptieve VSync / Fast Sync / Enhanced Sync: Geavanceerdere VSync-varianten die proberen de nadelen van standaard VSync te verminderen.
- FreeSync (voor AMD GPU’s): Een technologie die de verversingssnelheid van je monitor dynamisch aanpast aan de framerate van je GPU, waardoor tearing en stotteren vrijwel volledig verdwijnen zonder veel input lag. Vereist een compatibele AMD grafische kaart en FreeSync-monitor.
- G-SYNC (voor NVIDIA GPU’s): NVIDIA’s variant van variabele verversingssnelheid, vergelijkbaar met FreeSync. Vereist een compatibele NVIDIA grafische kaart en G-SYNC-monitor.
- VRR (Variable Refresh Rate): Een algemene term voor technologieën die de verversingssnelheid dynamisch aanpassen, vaak te vinden op moderne schermen en consoles (zoals PS5 en Xbox Series X).
Dus, als je last hebt van screen tearing, overweeg dan te investeren in een beeldscherm met een hogere verversingssnelheid of activeer een van bovenstaande opties.
Problemen wanneer een hoge verversingssnelheid wordt ingesteld
Wat veel mensen vergeten, is dat ook je kabel de hoge verversingssnelheid moet aankunnen. Een oude HDMI 1.4-kabel kan bijvoorbeeld geen 240 Hz doorgeven.
Probeer je dat toch, dan krijg je vaak problemen:
- De verversingssnelheid wordt automatisch teruggezet naar een lagere waarde.
- Je krijgt helemaal geen beeld meer.
- Soms knippert het scherm of wordt het zwart tijdens het opstarten.
HDMI vs. DisplayPort
Heb je de keuze tussen HDMI en DisplayPort? Kies dan in de meeste gevallen voor DisplayPort.
Een DisplayPort ondersteunt probleemloos 144 Hz tot 240 Hz, zelfs bij hogere resoluties. HDMI kan dit ook, maar dan heb je wél een recente versie nodig (minimaal HDMI 2.0 of 2.1) én een kwaliteitskabel die hiervoor gecertificeerd is (“Ultra High Speed HDMI Cable” voor HDMI 2.1).
Problemen met de verversingssnelheid bij dual screen setups
Wat wel vaker voorkomt, is dat men twee beeldschermen heeft met verschillende verversingssnelheden, en dit kan soms problemen veroorzaken. Dit merk je vooral wanneer:
- Vensters haperen bij het slepen van het ene scherm naar het andere. Bijvoorbeeld: als je een venster van een 144 Hz scherm naar een 60 Hz scherm sleept, zie je plots stotteringen of ‘ghosting’.
- Video’s of animaties schokken, vooral bij YouTube of videobewerkingssoftware, omdat Windows moeite heeft om de framerate netjes over de schermen te verdelen.
- Games zich beperken tot de laagste refresh rate. Bij full-screen games kan het tweede scherm je framerate naar beneden halen, tenzij je het spel instelt op ‘venstermodus zonder rand’.
- V-Sync en G-Sync/FreeSync niet goed werken. Synchronisatie lukt op één scherm, maar niet op het andere, wat kan leiden tot tearing op het secundaire scherm.
Veel kun je hier niet aan oplossen, tenzij je kiest voor twee schermen met dezelfde verversingssnelheid. Je kunt proberen de schermen eens van poort te wisselen, of je primaire scherminstellingen aan te passen. Soms werkt het om een spel in venstermodus te spelen.
Typisch laptop probleem
Een veelvoorkomend probleem bij laptops is dat de HDMI-poort geen hoge verversingssnelheid aankan, zelfs als de laptop een krachtige discrete grafische kaart (dGPU) heeft. Veel laptops hebben namelijk een geïntegreerde grafische kaart (iGPU), en de HDMI-poort is vaak direct hierop aangesloten.
Dit betekent dat zelfs als je laptop een krachtige NVIDIA GeForce of AMD Radeon kaart heeft, het videosignaal voor je externe monitor via de minder krachtige geïntegreerde GPU moet lopen. Deze geïntegreerde GPU’s hebben vaak beperktere video-uitgangsmogelijkheden, wat de maximale refresh rate van je externe scherm kan beperken.
Vaak gestelde vragen
Is een verversingssnelheid van 59,95 Hz een defect?
Nee, 59,95 Hz is géén defect. Het is een veelvoorkomende benadering van de 60 Hz-standaard.
Besturingssystemen en monitoren tonen soms 59,94 Hz of 59,95 Hz in plaats van precies 60,00 Hz. Dat komt door de manier waarop video-standaarden en tijdsynchronisatie werken.
Dit is volkomen normaal en geen reden tot bezorgdheid.
Mijn laptop ondersteunt geen 120 Hz via HDMI. Is er een alternatief?
Controleer eerst of je laptop een DisplayPort-uitgang heeft – dat is vaak beter dan HDMI.
Heeft je laptop USB-C met Alt Mode? Dan kun je een USB-C naar DisplayPort-kabel gebruiken voor hogere verversingssnelheden.
Meer info: USB-C Alt Mode – uitleg
Heeft je laptop Thunderbolt via USB-C, dan is dat meestal de beste optie. Thunderbolt ondersteunt vaak 120 Hz of meer bij hogere resoluties.
Waarom kan ik de verversingssnelheid niet hoger zetten dan 60 Hz?
Controleer:
- Wat je monitor ondersteunt (max Hz bij ingestelde resolutie)
- Wat je grafische kaart of chipset aankan
- Of je de juiste drivers hebt geïnstalleerd (van fabrikant, niet generiek)
Goedkope laptops of oudere schermen zijn soms beperkt tot 60 Hz, vooral via HDMI.
